اتومبیل وسیلهای است که تقریباً از اواخر قرن نوزدهم و به شکلی همهگیر وارد زندگی انسان در جوامع بشری شده و نقشی بسیار مهم در حمل مسافر و جابهجایی کالا دارد. اصولاً در بیشتر جوامع انسانی، بیشترین جابهجایی مردم و مسافران بهوسیله اتومبیل صورت میپذیرد. اتوبوسها، کامیونها و اتومبیلهای سواری در ابعادی وسیع چنان در بطن زندگی انسانها رسوخ کردهاند که بهراستی باید گفت زندگی انسان بدون بهرهگیری از این وسیله نقلیه موتوری ناممکن است.
اتومبیل در زندگی صنعتی و کشاورزی، رساندن کالا از محل تولید به بازار مصرف و دادوستد بینالمللی نقشی سازنده و پراهمیت دارد و در واقع یکی از ویژگیهای بارز قرن بیستم، پدید آمدن این وسیله نقلیه است. پدیدار شدن این وسیله نقلیه اگرچه رفاه، آسایش و سرعت را به ارمغان آورده، اما به همان نسبت باعث بروز مشکلات بسیار و خطرات فراوان نیز شده است؛ زیرا خطر تصادف و برخورد با این وسیله نقلیه رو به افزایش نهاده و تنها راه جبران و کمک به زیاندیدگان این پدیده و رفع یا تقلیل اثرات نامطلوب آن در زندگی زیاندیدگان، استفاده از بیمه است.
شرکتهای بیمه با درک این نیاز جوامع انسانی، طرحهای متفاوتی برای جبران خسارتهای ناشی از حوادث رانندگی ارائه دادهاند. در بیمه اتومبیل، گاهی تعهد بیمهگر جبران خسارت واردشده به وسیله نقلیه بیمهشده است و گاهی خسارتهای واردشده به اشخاص ثالث را جبران میکند.
بیمه شخص ثالث
افرادی که در یک جامعه زندگی میکنند باید تابع قوانین و مقررات آن جامعه باشند. بنابراین چنانچه شخصی، چه از روی عمد و چه به علت بیاحتیاطی و غفلت، مرتکب عملی خلاف قانون شود، مسئول بوده و باید زیان واردشده (اعم از مالی یا جانی) را جبران نماید. مسئولیت مدنی زمانی جنبه عملی به خود میگیرد که شخص مقصر حادثه موظف به جبران خسارت اشخاص ثالث گردد.
تفاوت مسئولیت مدنی با مسئولیت جزایی در این است که مسئولیت جزایی قابل بیمهکردن نیست و مغایر قوانین و عرف جوامع انسانی تلقی میشود.
بیمه مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری در ایران در بیستونهم دیماه ۱۳۴۷ به تصویب رسید تا مسئولیت مدنی بیمهگذار در مقابل اشخاص ثالث ناشی از حوادث ایجادشده توسط وسیله نقلیه مورد استفاده وی را تحت پوشش قرار دهد. بیمه مسئولیت مدنی در ایران به بخش زیر تقسیم میشود:
بیمه اختیاری (شامل بیمهنامههای دیه، بیمه مازاد ثالث و بیمه کارت سبز) سالها پس از تصویب قانون بیمه شخص ثالث توسط شرکتهای بیمه طراحی و ارائه شده است. با توجه به اینکه این بیمهنامه خسارتهای مالی و جانی وارد به اشخاص ثالث را جبران میکند، براساس شرایط بیمهنامه، افراد زیر در قبال بیمهگذار «شخص ثالث» محسوب نمیشوند:
بیمهگر، مسئولیت مدنی بیمهگذار در قبال اشخاص ثالث را در خصوص خسارتهای مالی و جانی تا سقف تعهدات مندرج در بیمهنامه پوشش داده و در صورت وقوع حادثه، نسبت به پرداخت خسارت اقدام مینماید.
خطرهای خارج از تعهد بیمهگر
بیمه حوادث راننده
در هر تصادف معمولاً دو نوع خسارت ایجاد میشود: خسارتهای واردشده به اشخاص ثالث و خسارتهای واردشده به راننده و سرنشینان وسیله نقلیه مقصر. خسارتهای نوع اول از محل بیمه شخص ثالث یا مازاد ثالث جبران میشود و خسارتهای نوع دوم شامل خسارتهای مالی و جانی است که از طریق بیمه بدنه، بیمه حوادث راننده یا بیمهنامه دیه جبران خواهد شد.
خطرهای تحت تعهد بیمه حوادث راننده
در صورت وقوع حوادثی مانند آتشسوزی، انفجار، واژگونی، انحراف یا سقوط وسیله نقلیه که منجر به جرح یا فوت راننده و سرنشینان شود، بیمهگر متعهد به پرداخت خسارت طبق شرایط بیمهنامه خواهد بود. تعهد بیمهگر محدود به ظرفیت مجاز وسیله نقلیه بیمهشده است.
پوشش مازاد برای خسارتهای مالی
طبق ماده ۸ قانون بیمه اجباری مصوب ۱۳۹۵، حداقل تعهد بیمه در بخش خسارت بدنی معادل دیه کامل در ماههای حرام است و بیمهگذار نیازی به اخذ الحاقیه مازاد جانی ندارد. اما حداقل تعهد خسارت مالی معادل ۲٫۵٪ تعهدات بدنی است و بیمهگذار میتواند برای جبران خسارتهای مالی بیش از این میزان، بیمه تکمیلی تهیه نماید.
تبصره: در صورت درخواست بیمهگذار برای پوشش مالی بیش از سقف مقرر، بیمهگر موظف به صدور بیمهنامه تکمیلی بوده و حقبیمه آن طبق ضوابط بیمه مرکزی تعیین میشود.